Cá Nục là món ăn thường ngày của người Việt nam đặc biệt cho những ai muốn có đạm, protein bồi bổ cho sức khỏe sau 1 ngày làm việc chân tay nặng nhọc.
Cá Nục có 2 loại: Nục gai và Nục xuông (thuôn). Cá Nục gai có vùng biển đánh bắt từ Nha Trang trở ra, nhiều nhất là Quảng Ngãi và Bình Định. Còn cá Nục xuông rộ nhiều ở Long Hải. Người tiêu dùng, nhất là giới công nhân, người có thu nhập thấp rất ghiền ăn Nục thuôn hơn nục gai vì Nục thuôn nhìn đẹp hơn, mình tròn đẹp như cô gái 18, nước da rám xanh, thịt ít có xương dăm hơn Nục gai.
Thành phẩm cá Nục hiện nay khá đa dạng: cá Nục tươi (ăn liền trong ngày), có cung cấp đông nguyên con (làm mồi câu để xuất khẩu), cá Nục hấp khô bẻ đầu, bỏ nội tạng, cá Nục mới hấp xong cho đóng thùng 3kg bảo quản kho lạnh (bán từ từ ra thị trường).
Hấp cá Nục khô là nghề truyền thống của dân biển miền trung, nổi tiếng nhất là Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên. Nghề này cũng có cách hấp giống cá cơm hấp như: kỹ thuật canh lửa, rửa cá tươi, và thời gian ướp muối trước khi hấp ít nhất 24h. Nếu cá cơm sáng hấp, trưa phơi, chiều đem vô thì cá Nục phải phơi 3 ngày nắng + 1 ngày ướp muối trước đó là 4 ngày mới đem đi bán ra chợ được.
Nếu nói thêm về nguồn gốc cá Nục và qua kinh nghiệm bán mặt hàng này tôi cho rằng có sự liên quan như sau: Tên thương mại của loài cá Nục ở Việt Nam thường dùng: Round Scad ,cá Ngân Yellow Tail Scad, Cá Mắt Kiếng: Red Big Eye Scad.
Xét về mặt cảm quan, thịt cá Nục rất xăng, chắc. Nếu đầu bếp giỏi tẩm ướt, bỏ một ít ngũ vị hương khi hầm cá Nục thì cảm giác khi ăn giống như thịt bò vậy. Nhiều người cũng nghĩ rằng cá Nục có nguồn gốc từ cá Ngừ, cá ồ, nhưng chưa ai chứng minh được vì cá Ngừ, cá ồ tên thương mại là Tuna khác với tên gốc Scad của cá Nục.
Thị trường tiêu thụ chính của cá Nục khô khá lớn, chủ yếu là đi Trung Quốc dưới dạng tiểu ngạch qua các tỉnh phía Bắc bằng xe cont.
Một mảng tiêu thụ lớn nữa là vùng đất Tây Nguyên từ Bảo Lộc lên Đăk Nông, Buôn Mê Thuột ra tới Gia lai, Kon Tum. Tại sao người có thu nhập thấp mua cá Nục khô ăn nhiều nhất? Bởi vì, cá Nục khô có thể để lâu trong bếp ăn dần dần từ 3-4 ngày (thuận tiện về thời gian, không có áp lực phải ăn liền như cá tươi), số con/kg của cá nục khô nhiều hơn gấp 2-3lần nục tươi (7con so với 22-23 con/kg), giá cả hợp túi tiền với người có thu nhập từ 1tr -> 1.5tr đ/tháng.
Như tôi nói ở trên, xử lý và chế biến cá Nục khô là một quá trình không dễ làm, khó bắt chước. Vì kỹ thuật canh lửa để luộc cá Nục sao cho sau khi phơi cá khô xong, thịt cá có màu trắng (màu đỏ là không đạt) ăn vô thấy dai, ngon, vị ngọt. Thứ hai là mua cá Nục tươi khi cá vào bờ là một cái kho nữa vì nếu cá Nục tươi ra màu đỏ nhiều thì bán giá thấp hơn bình thường. Thứ ba là lúc phơi cá phải canh trời mưa như thế nào để có số giờ nắng đủ để cá không bị đổ dầu (fat oil), quan trọng hơn hết là tối kỵ việc phơi cá khi trời sắp mưa, hoặc có mưa đem bạt ủ cá khi ở ngoài dàn vĩ phơi, điều này sinh ra dòi (côn trùng) nằm trong cá.
Hơn nữa việc bảo quản cá Nục trong điều kiện không có kho lạnh trong thời gian 1 tuần sẽ rất dễ làm cho cá nục lên mùi mốc, màu vàng lốm đốm xuất hiện trên da cá Nục hoặc cá bị đổ dầu nhiều hơn bình thường.
Một số công ty đã tiếp thị mặt hàng đi Nga, Ukraina từ những năm 2007 nhưng đến nay (tháng 05/2009) hiệu quả tiếp thị và bán hàng mặt hàng còn ít và chưa hiệu quả lắm. Chính công ty chúng tôi đã trải qua 2 lần thất bại của cá nục fille và cắt khúc từ năm 2003 và 1 lần năm 2008 cho khách hàng Nga. Thứ nhất, chúng tôi chưa chuyển đổi được thịt cá nục khi khô fille từ đỏ xám sang trắng vàng tươi như cá Chỉ Vàng được. Thứ hai, cá Nục hấp thì thịt dai, trắng nhưng chuyển qua sấy như kỹ thuật cá Chỉ Vàng thì chưa đạt được yêu cầu.
Hiện tại, chúng tôi đang áp dụng tiếp thị một số mặt hàng với cách chế biến muối duồi dân gian như cá Thu Hũ, cá Bè Chang. Riêng cá Ngừ Hoa (bullet tuna) và cá Bạc Má (India mackerel), tôi làm khô hấp như con cá Nục hiện nay xuất khẩu sang Canada và England cũng còn hạn chế do đổ dầu, thị hiếu các nước EU ăn cá khô hấp như cá Nục, cá Ngừ Hoa, cá Bạc Má còn nhỏ lẻ.
Các anh chị có câu hỏi gì thêm về cá nục khô, liên hệ với tôi qua mail: ducfish@vnn.vn.